॥ दोहा ॥
बंशी शोभित कर मधुर, नील जलद तन श्याम।
अरुण अधर जनु बिम्बफल, जयति जय जय गोपाल॥
॥ चौपाई ॥
जय यदुनंदन जय जगवंदन, जय वसुदेव देवकी नंदन।
जय यशोदा सुत नन्द दुलारे, जय प्रभु भक्तन के रखवारे॥
जय नटनागर नाग नथैया, कृष्ण कन्हैया धेनु चरैया।
पुनि नख पर गिरिवर को धारयो, दुष्टन कंस महाबल मारयो॥
माखन चोरी ब्रज नारिन संग, रास रच्यो सब ही विधि रंग।
गोपिन संग रास रचैया, कंस निकंदन भव भय हरैया॥
श्याम सुंदर सिर मुकुट सुहाये, मोर पंख पीताम्बर छाये।
गले वैजयंती माल विराजे, जय जय मोहन मधुर स्वर गाजे॥
कालीदह में नाग नथैया, गोकुल के सब दुख हरैया।
वृंदावन में रास रचैया, मुरली मनोहर मन हरैया॥
गोवर्धन लीला अति सुखकारी, कंस को मारा बनवारी।
देवकी माता के तुम प्यारे, यशोदा मैया के दुलारे॥
गोपिन के तुम प्राण प्यारे, भक्तन के तुम रखवारे।
मथुरा नगरी के तुम राजा, कंस को मारा बजाया बाजा॥
द्वारिका नगरी के तुम स्वामी, भक्तन के तुम अंतरयामी।
अर्जुन के तुम सारथी प्यारे, गीता ज्ञान दिया संसारे॥
महाभारत में युद्ध कराया, धर्म की रक्षा तुमने कराया।
पांडवन के तुम हितकारी, दुष्ट कौरवन के संहारी॥
द्रौपदी की लाज बचाई, दुष्ट दुशासन को हरवाई।
सुदामा के तुम मित्र प्यारे, भक्तन के तुम प्राण प्यारे॥
नरसी मेहता के तुम स्वामी, भक्तन के तुम अंतरयामी।
मीराबाई के तुम गिरधारी, भक्तन के तुम प्राण प्यारे॥
कबीर के तुम राम पियारे, भक्तन के तुम रखवारे।
सूरदास के तुम प्रभु प्यारे, भक्तन के तुम प्राण प्यारे॥
रैदास के तुम स्वामी प्यारे, भक्तन के तुम रखवारे।
तुलसीदास के तुम राम पियारे, भक्तन के तुम प्राण प्यारे॥
जय जय कृष्ण कन्हैया लाल की, जय जय गोवर्धन धारी की।
जय जय यशोदा नंदन की, जय जय देवकी नंदन की॥
जय जय राधा रमण की, जय जय रुक्मिणी रमण की।
जय जय सत्यभामा रमण की, जय जय जाम्बवती रमण की॥
जय जय लक्ष्मी रमण की, जय जय भूमि रमण की।
जय जय श्री कृष्ण भगवान की, जय जय श्री कृष्ण भगवान की॥
॥ दोहा ॥
यह चालीसा जो पढ़े, कृष्ण कृपा होय।
दुःख दरिद्र मिटे सब, सुख सम्पति होय॥
✻
મહત્ત્વ અને પાઠ વિધિ
કૃષ્ણ ચાલીસા એ એક પ્રિય સ્તોત્ર છે જે ભક્તો દ્વારા ભગવાન કૃષ્ણના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા માટે પઠવામાં આવે છે. વિવિધ પરંપરાઓમાં કૃષ્ણનો સંબંધ ભલે ભિન્ન ભિન્ન દિવસો સાથે હોય, પરંતુ તેઓ સામાન્ય રીતે ગુરુવારે, જે વિષ્ણુને સમર્પિત દિવસ છે, અથવા બુધવારે પૂજાય છે. જન્માષ્ટમી જેવા તહેવારો દરમિયાન, જે તેમનો જન્મદિવસ છે, અને એકાદશી વ્રત દરમિયાન, જે વૈષ્ણવો માટે પવિત્ર છે, તેનું વિશેષ મહત્વ છે. ભક્તો વ્યક્તિગત મુશ્કેલીના સમયે પણ આ ચાલીસાનો આશ્રય લે છે, દિવ્ય હસ્તક્ષેપ દ્વારા રક્ષણ, જ્ઞાન અને શાંતિની કામના કરે છે.
ચાલીસાનું પઠન કરવા માટે, સામાન્ય રીતે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવામાં આવે છે, અને પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મુખ રાખીને, આદર્શ રીતે કૃષ્ણની છબી કે મૂર્તિ સમક્ષ બેસવામાં આવે છે. પુષ્પ, ધૂપ અને દીપક (દિવો) અર્પણ કરવા સામાન્ય છે. એકવાર પઠન પણ લાભદાયી છે, પરંતુ ઘણા ભક્તો પોતાની ભક્તિને વધુ ગાઢ બનાવવા અને તેના પ્રભાવને વિસ્તૃત કરવા માટે તેને અનેક વાર, પ્રાયઃ ૧૧, ૨૧ કે ૧૦૮ વાર, પઠવાનું પસંદ કરે છે. એવું મનાય છે કે ચાલીસા મનને શુદ્ધ કરે છે, આધ્યાત્મિક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે, અને અવરોધો, ભય તથા નકારાત્મક પ્રભાવોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. તે "ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" અથવા હરે કૃષ્ણ મહામંત્ર જેવા પ્રાથમિક કૃષ્ણ મંત્રોનું પૂરક છે, જે ભક્તિનું એક સરળ, કથા-આધારિત સ્વરૂપ પ્રદાન કરે છે જે સૌ માટે સુલભ છે.
આ ચાલીસા વિવિધ વૈષ્ણવ સંપ્રદાયોમાં અને જ્યાં ભક્તિ આંદોલનનો પ્રબળ પ્રભાવ છે તેવા પ્રદેશોમાં, ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતમાં, વ્યાપકપણે લોકપ્રિય છે. તે ભક્તો માટે કૃષ્ણના રમતિયાળ છતાં ગહન સ્વભાવ સાથે જોડાવાનું એક શક્તિશાળી માધ્યમ છે, જે તેમની દિવ્ય લીલાઓ અને ઉપદેશોમાંથી શક્તિ અને પ્રેરણા મેળવીને અંતતઃ આધ્યાત્મિક મુક્તિ અને સંતોષની અભિલાષા રાખે છે.