Loading...
Loading...
વૈદિક જ્યોતિષનો પાયો બનાવતા નવ ખગોળીય પદાર્થો
જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં "ગ્રહ" શબ્દનો અર્થ "ગ્રહણ કરવું" – એટલે કે જે માનવ ચેતનાને પકડે છે. નવ ગ્રહ બ્રહ્માંડીય શક્તિઓ છે જે માનવ જીવનને પ્રભાવિત કરે છે. આમાં બે જ્યોતિર્મંડળ (સૂર્ય અને ચંદ્ર), પાંચ દૃશ્ય ગ્રહ (મંગળ, બુધ, ગુરુ, શુક્ર, શનિ) અને બે છાયા બિંદુ (રાહુ અને કેતુ) સામેલ છે.
દરેક ગ્રહ વિશિષ્ટ વાર, નક્ષત્ર અને દશા શાસન કરે છે. સૂર્ય રવિવાર, ચંદ્ર સોમવાર, મંગળ મંગળવાર, બુધ બુધવાર, ગુરુ ગુરુવાર, શુક્ર શુક્રવાર અને શનિ શનિવાર શાસન કરે છે.
ग्रह ≠ ग्रह। ग्रह = "जो पकड़ता है" (√ग्रह् = ग्रहण करना)
7 भौतिक पिण्ड + 2 गणितीय छाया बिन्दु = 9 ग्रह
ગ્રહોનું નૈસર્ગિક શુભ (શુભ ગ્રહ) અથવા નૈસર્ગિક પાપ (પાપ ગ્રહ) તરીકે વર્ગીકરણ જ્યોતિષનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે. શુભ ગ્રહ સકારાત્મક ફળ આપે છે, પાપ ગ્રહ પડકારો સર્જે છે. પરંતુ પાપ ગ્રહ પણ યોગકારક બની શકે છે.
♃ बृहस्पति – सर्वोत्तम शुभ (गुरु)
♀ शुक्र – सौन्दर्य और प्रेम का शुभ ग्रह
☽ चन्द्र – शुक्ल पक्ष में शुभ
☿ बुध – अपीड़ित होने पर शुभ
☉ सूर्य – पृथक करने वाला, दाहक प्रभाव
♂ मंगल – आक्रामक, संघर्षशील
♄ शनि – प्रतिबन्धक, विलम्ब, कर्म
☊ राहु – आसक्तिकर, मायावी, प्रवर्धक
☋ केतु – विरक्तिकर, कार्मिक, आध्यात्मिक
☽ चन्द्र – कृष्ण पक्ष में पाप
ચંદ્ર શુક્લ પક્ષમાં શુભ અને કૃષ્ણ પક્ષમાં પાપ હોય છે. બુધ એકલા અથવા શુભ ગ્રહો સાથે શુભ, પાપ ગ્રહો સાથે પાપ બને છે.
નૈસર્ગિક મૈત્રી પ્રણાલી ગ્રહોના સંબંધોને મિત્ર, સમ અને શત્રુમાં વર્ગીકૃત કરે છે. મિત્રની રાશિમાં ગ્રહ શુભ ફળ આપે છે. શત્રુની રાશિમાં ગ્રહ કઠિનાઈ અનુભવે છે.
| ग्रह | मित्र | सम | शत्रु |
|---|---|---|---|
| Sun / सूर्य | Moon, Mars, Jupiter | Mercury | Venus, Saturn |
| Moon / चन्द्र | Sun, Mercury | Mars, Jupiter, Venus, Saturn | None |
| Mars / मंगल | Sun, Moon, Jupiter | Venus, Saturn | Mercury |
| Mercury / बुध | Sun, Venus | Mars, Jupiter, Saturn | Moon |
| Jupiter / बृहस्पति | Sun, Moon, Mars | Saturn | Mercury, Venus |
| Venus / शुक्र | Mercury, Saturn | Mars, Jupiter | Sun, Moon |
| Saturn / शनि | Mercury, Venus | Jupiter | Sun, Moon, Mars |
पंचधा मैत्री = नैसर्गिक + तात्कालिक संयुक्त:
मित्र + मित्र = अधिमित्र | शत्रु + शत्रु = अधिशत्रु
ગ્રહનું બળ કઈ રાશિમાં છે તેના પર નિર્ભર કરે છે. વૈદિક જ્યોતિષ પાંચ સ્તર નિર્ધારિત કરે છે: ઉચ્ચ (મહત્તમ બળ), મૂળત્રિકોણ, સ્વક્ષેત્ર, મિત્ર રાશિ, અને નીચ (ન્યૂનતમ બળ).
| ग्रह | उच्च | मूलत्रिकोण | स्वक्षेत्र | नीच |
|---|---|---|---|---|
| Sun | Aries 10° | Leo 0°-20° | Leo | Libra 10° |
| Moon | Taurus 3° | Taurus 4°-20° | Cancer | Scorpio 3° |
| Mars | Capricorn 28° | Aries 0°-12° | Aries, Scorpio | Cancer 28° |
| Mercury | Virgo 15° | Virgo 16°-20° | Gemini, Virgo | Pisces 15° |
| Jupiter | Cancer 5° | Sagittarius 0°-10° | Sagittarius, Pisces | Capricorn 5° |
| Venus | Pisces 27° | Libra 0°-5° | Taurus, Libra | Virgo 27° |
| Saturn | Libra 20° | Aquarius 0°-20° | Capricorn, Aquarius | Aries 20° |
बल क्रम: उच्च > मूलत्रिकोण > स्वक्षेत्र > मित्र > सम > शत्रु > नीच
नोट: राहु और केतु की गरिमा विवादित है; सूचीबद्ध राशियाँ पाराशरी परम्परा से हैं
ગ્રહ સૂર્યની ખૂબ નજીક આવે ત્યારે "અસ્ત" થાય છે – સૂર્યના તેજથી અભિભૂત થઈ ફળ આપવાની શક્તિ ગુમાવે છે. ચંદ્રની અસ્ત સીમા સૌથી વધુ (12°) અને શુક્રની ઓછી (8°).
राहु और केतु छाया बिन्दु हैं और अस्त नहीं हो सकते। कुछ ग्रन्थ स्वराशि में स्थित ग्रह को पूर्ण अस्त प्रभाव से मुक्त मानते हैं।
વક્રી ગતિ એટલે પૃથ્વી પરથી જોતાં ગ્રહ રાશિચક્રમાં પાછળ જતો દેખાય. જ્યોતિષમાં વક્રી ગ્રહ બળવાન માનવામાં આવે છે. મંગળ, બુધ, ગુરુ, શુક્ર અને શનિ વક્રી થઈ શકે છે. સૂર્ય અને ચંદ્ર ક્યારેય વક્રી થતા નથી. રાહુ અને કેતુ હંમેશાં વક્રી રહે છે.
Mars, Mercury, Jupiter, Venus, Saturn
Sun, Moon
Rahu, Ketu (मध्यम गति)
નીચ રાશિનો વક્રી ગ્રહ કેટલાક શાસ્ત્રકારો મુજબ ઉચ્ચ ગ્રહ સમાન માનવામાં આવે છે – આને નીચ ભંગ કહે છે.
વૈદિક જ્યોતિષમાં દરેક ગ્રહ 7મા ભાવ પર પૂર્ણ દૃષ્ટિ કરે છે. મંગળ, ગુરુ અને શનિ પાસે વિશેષ દૃષ્ટિ છે.
सार्वभौमिक नियम: सभी ग्रह अपने 7वें भाव पर पूर्ण दृष्टि (100%) डालते हैं
मंगल अपने स्थान से 4थे (सम्पत्ति), 7वें (जीवनसाथी) और 8वें (आयु, गूढ़ विषय) भाव पर दृष्टि डालता है।
बृहस्पति 5वें (सन्तान, बुद्धि), 7वें (विवाह) और 9वें (धर्म, भाग्य) भाव पर दृष्टि डालता है। बृहस्पति की दृष्टि अत्यन्त शुभ मानी जाती है।
शनि 3रे (साहस), 7वें (साझेदारी) और 10वें (व्यवसाय, अधिकार) भाव पर दृष्टि डालता है। शनि की दृष्टि अनुशासन, विलम्ब और शिक्षा लाती है।
राहु बृहस्पति जैसी दृष्टि (5, 7, 9) डालता है किन्तु आसक्ति और अपारम्परिकता के साथ। कुछ शास्त्रकार राहु की विशेष दृष्टि स्वीकार नहीं करते।
केतु की दृष्टि राहु जैसी (5, 7, 9) होती है किन्तु आध्यात्मिक, वैरागिक और कार्मिक गुण के साथ।
બધી વિશેષ દૃષ્ટિ સમાન બળ ધરાવતી નથી. શાસ્ત્રીય ગ્રંથો આંશિક દૃષ્ટિ મૂલ્ય આપે છે.
| ग्रह | 3rd | 4th | 5th | 7th | 8th | 9th | 10th |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| All Planets | 25% | 75% | 50% | 100% | 25% | 50% | 25% |
| Mars / मंगल | 25% | 100% | 50% | 100% | 100% | 50% | 25% |
| Jupiter / बृहस्पति | 25% | 75% | 100% | 100% | 25% | 100% | 25% |
| Saturn / शनि | 100% | 75% | 50% | 100% | 25% | 50% | 100% |
નવ ગ્રહોથી આગળ, વૈદિક જ્યોતિષ ઉપગ્રહ તરીકે ઓળખાતા પાંચ ગાણિતિક બિંદુઓને માન્યતા આપે છે. આ સૂર્યના રેખાંશમાંથી ગણતરી કરેલા બિંદુ છે.
Smoke, pollution, confusion, inauspiciousness. Dhuma in a house creates haze and unclear outcomes. Associated with obstacles from hidden enemies and confusion in decisions.
Calamity, extreme misfortune. Vyatipata is considered one of the most inauspicious Upagrahas. Its placement shows where sudden reversals and unexpected disasters may occur. Particularly feared in muhurta calculations.
Halo, encirclement, boundary. Parivesha can indicate being surrounded by obstacles or protective boundaries. It sometimes shows a sense of entrapment but also divine protection through circles of grace.
Rainbow, Indra's bow. Associated with sudden fortune or disaster depending on dignity. Can indicate government favor or punishment, dramatic turns of fate, and encounters with authority. Named after Indra, king of the Devas.
Sub-Ketu, secondary shadow. Functions like a minor Ketu – bringing detachment, spiritual inclination, and sudden events. Upaketu in a house can indicate unexpected losses but also sudden spiritual insights. Its effects are more subtle than Ketu but in a similar vein.
કારકત્વ એટલે દરેક ગ્રહ સ્વાભાવિક રીતે જીવનના જે ક્ષેત્રો પર શાસન કરે. ઉદા., ગુરુ હંમેશાં સંતાન અને જ્ઞાનના કારક.
आत्मकारक, पिता, राजा, सरकारी अधिकार, अस्थि, हृदय, दायाँ नेत्र, ताम्र, माणिक्य
मन, माता, रानी, जनमत, जल, दूध, मोती, चाँदी, बायाँ नेत्र, सोमवार
साहस, भाई, सेनापति, भूमि, रक्त, शल्य, अग्नि, शस्त्र, पुलिस, मूँगा, मंगलवार
बुद्धि, वाणी, व्यापार, लेखन, गणित, मामा, त्वचा, पन्ना, बुधवार, ज्योतिष
ज्ञान, सन्तान, धर्म, गुरु, धन, भाग्य, यकृत, पुखराज, स्वर्ण, गुरुवार, शास्त्र
पत्नी, प्रेम, सौन्दर्य, कला, संगीत, विलास, वाहन, हीरा, शुक्रवार, सुगन्ध, पुष्प
आयु, कर्म, अनुशासन, सेवक, वृद्धावस्था, दुःख, लोहा, नीलम, शनिवार, तेल
विदेश, बहिष्कृत, माया, आकस्मिक घटनाएँ, दादा, सर्प, गोमेद
मोक्ष, आध्यात्मिक मुक्ति, नाना, संन्यासी, ध्वज, वैडूर्य, अमूर्त ज्ञान
Soul, authority, father, government, health, vitality, gold
Exalted in Aries (10°), Debilitated in Libra (10°)
Mind, emotions, mother, public, liquids, travel, silver
Exalted in Taurus (3°), Debilitated in Scorpio (3°)
Energy, courage, siblings, property, surgery, military, copper
Exalted in Capricorn (28°), Debilitated in Cancer (28°)
Intelligence, speech, trade, writing, mathematics, friends, green
Exalted in Virgo (15°), Debilitated in Pisces (15°)
Wisdom, fortune, children, dharma, guru, expansion, gold
Exalted in Cancer (5°), Debilitated in Capricorn (5°)
Love, beauty, luxury, art, spouse, vehicles, diamonds
Exalted in Pisces (27°), Debilitated in Virgo (27°)
Discipline, karma, longevity, delays, servants, iron, blue sapphire
Exalted in Libra (20°), Debilitated in Aries (20°)
Obsession, foreign, unconventional, sudden gains, illusion, hessonite
Strong in Taurus, Gemini, Virgo, Aquarius
Detachment, moksha, past karma, spiritual insight, cat's eye
Strong in Scorpio, Sagittarius, Pisces
વિંશોત્તરી દશા પ્રણાલી દરેક ગ્રહને વિશિષ્ટ સમય આપે છે. કુલ ચક્ર 120 વર્ષ. પ્રારંભિક દશા જન્મ સમયે ચંદ્રના નક્ષત્રથી નિર્ધારિત થાય છે.
कुल: 7+20+6+10+7+18+16+19+17 = 120 वर्ष
નવગ્રહ સમસ્ત જ્યોતિષ વિશ્લેષણનો પાયો છે. કુંડળીમાં દરેક ગ્રહ વિશિષ્ટ રાશિ અને નક્ષત્રમાં સ્થિત હોય છે, જન્મ ક્ષણની અનોખી ખગોળીય છાપ બનાવે છે.
प्रत्येक नक्षत्र एक विशिष्ट ग्रह द्वारा शासित
ग्रह भावों और राशियों में कैसे स्थित होते हैं
वे भाव जिनमें ग्रह स्थित होते हैं और प्रभावित करते हैं
ग्रह काल जीवन में कैसे प्रकट होते हैं
ग्रहों द्वारा बनने वाले विशेष संयोग
आपकी चन्द्र राशि पर शनि का गोचर