మాసం – హిందూ చాంద్ర మాసాలు

హిందూ సంవత్సరం మొదటి నెల. చైత్ర శుక్ల ప్రతిపద నూతన సంవత్సరం (విక్రమ సంవత్). చిత్ర నక్షత్రం పేరుతో. వసంత పంట కాలం. కొత్త ప్రారంభాలకు అత్యంత పవిత్రమైన నెల.

విశాఖ నక్షత్రం పేరుతో. అక్షయ తృతీయ – ఈ రోజు ప్రారంభించినది ఎప్పుడూ తగ్గదు (అక్షయ = అక్షయమైన). గంగా స్నానం పవిత్రం.

జ్యేష్ఠ నక్షత్రం పేరుతో ("పెద్దది"). అత్యంత వేడి నెల. నిర్జల ఏకాదశి – నీరు కూడా లేకుండా ఉపవాసం.

వర్షాకాలం వస్తుంది. గురు పూర్ణిమ – గురు పరంపర గౌరవం. దేవశయని ఏకాదశి – విష్ణువు నిద్రకు వెళ్తాడు; తదుపరి 4 మాసాలు (చాతుర్మాసం) శుభ కార్యాలు నిషేధం.

శివ పూజకు అత్యంత పవిత్రమైన నెల. శ్రావణంలో ప్రతి సోమవారం ఉపవాసం మరియు శివ పూజ. గరిష్ట వర్షాకాలం. శ్రవణ నక్షత్రం (చెవి) పేరుతో – వినడం మరియు నేర్చుకోవడం నెల.

అత్యధిక పండుగలు ఉన్న నెలలలో ఒకటి. కృష్ణ జన్మాష్టమి. వినాయక చవితి – 10 రోజుల గణేశ ఉత్సవం. పితృ పక్షం – పూర్వీకులను గౌరవించే శ్రాద్ధ పక్షం.

మహా నవరాత్రి – దుర్గా దేవి 9 రాత్రులు, విజయదశమిలో ముగుస్తుంది. శరద్ పూర్ణిమ – సంవత్సరంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన పూర్ణిమ.

పండుగల నెల – దీపావళి (కార్తీక అమావాస్య) రాముని అయోధ్యకు తిరిగి రావడాన్ని జరుపుకుంటుంది. దేవ్ ఉత్థాని ఏకాదశి – విష్ణువు మేల్కొంటాడు; శుభ కార్యాలు పునఃప్రారంభం. తులసీ వివాహం – వివాహ సీజన్ ప్రారంభం.

కృష్ణుడు భగవద్గీతలో (10.35) చెప్పాడు: "మాసాలలో నేను మార్గశిరం" – ఆధ్యాత్మికంగా అత్యంత ఉన్నతమైన నెల. గీతా జయంతి – కురుక్షేత్రంలో కృష్ణుడు అర్జునునికి గీతను చెప్పాడు.

మకర సంక్రాంతి – సూర్యుడు మకరంలో ప్రవేశిస్తాడు, ఉత్తరాయణం ప్రారంభం. సౌర క్యాలెండర్ ఆధారిత (చాంద్రం కాదు). పొంగల్ (తమిళనాడు), లోహ్రి (పంజాబ్), బిహు (అసోం) – వేర్వేరు పేర్లతో జరుపబడుతుంది.

వసంత పంచమి – సరస్వతి పూజ; పిల్లలకు విద్యారంభం. పసుపు రంగు ధరించడం. మాఘ స్నానం – ప్రయాగరాజ్ త్రివేణి సంగమంలో స్నానం అత్యంత పుణ్యదాయకం. కుంభ మేళా.

మహా శివరాత్రి – శివుని గొప్ప రాత్రి, రాత్రి జాగరణ. హోళీ – ఫాల్గుణ పూర్ణిమలో రంగుల పండుగ. హిందూ సంవత్సరం చివరి నెల.