पापांकुशा एकादशी 2030
पापांकुशा एकादशी 2030 का पर्व सोमवार, Monday, October 7, 2030.
पापांकुशा एकादशी 2030 साठी अचूक तारीख, पूजा मुहूर्त आणि शहरानुसार वेळा
महत्त्वाची माहिती
उत्सवाची तारीख
Monday, October 7, 2030
2030 कॅलेंडर संदर्भ
वार
सोमवार
विक्रम संवत
2087
शके संवत
1952
This year Papankusha Ekadashi falls on a Monday, 11 days earlier than 2029 (2029-10-18) — typical lunar-calendar drift.
Falling on a Monday brings a Chandra emphasis — lunar rites and milk/rice offerings carry extra weight, especially for the moon-sensitive nakshatras.
The 2029 observance fell on Thursday, 2029-10-18 — this year arrives 11 days earlier in the Gregorian calendar, the familiar 11-day shift of the unmodified lunar year.
Looking ahead to 2031, Papankusha Ekadashi will fall on Sunday, 2031-10-26 (19 days later than this year). So planning ritual schedules across years means anchoring to the tithi rather than the Gregorian date.
Astronomical context for Papankusha Ekadashi 2030
On Monday, October 7, 2030, sunrise in Delhi (the reference city for this page) falls at 06:17 IST and sunset at 18:00 IST — a daylight span of 11h 43m. Across the six pan-Indian cities tabulated below, sunrise on this date varies from 05:29 (Kolkata) at the eastern edge to 06:30 (Mumbai) in the west — a 61-minute difference that drives the city-by-city muhurat shift you see in the table.
For Papankusha Ekadashi 2030, the central rite of udaya tithi (sunrise) depends on the festival tithi being present during that window on 2030-10-07 — confirmed across 6 reference cities in this year's computation pass. Cities further east (Kolkata, Chennai) see the window open ~15-25 minutes before Delhi; cities west of Delhi (Mumbai, Pune, Bangalore) see it start later by a similar margin.
City-Wise Timings for Papankusha Ekadashi 2030
| शहर | सूर्योदय | सूर्यास्त |
|---|---|---|
| दिल्ली | 6:17 AM | 6:00 PM |
| मुंबई | 6:30 AM | 6:21 PM |
| बेंगलुरु | 6:09 AM | 6:05 PM |
| चेन्नई | 5:58 AM | 5:54 PM |
| कोलकाता | 5:29 AM | 5:18 PM |
| पुणे | 6:26 AM | 6:18 PM |
ही तारीख का?
Papankusha Ekadashi follows the Udaya Tithi rule – the festival is observed on the day when the required tithi prevails at sunrise. This is the default Dharmasindhu convention for festivals without a special time-window requirement.
देवता
भगवान विष्णू (भक्तवत्सल रूप, भक्तांवर प्रेम करणारे)
आख्यायिका आणि इतिहास
क्रोधन नावाचा एक क्रूर शिकारी आपले जीवन हिंसा आणि चोरीत घालवत होता. मृत्यू जवळ आल्यावर त्याला यमाच्या शिक्षांची भीती वाटू लागली. तो अंगिरा ऋषींच्या आश्रमात पळून गेला, ज्यांना त्याची दया आली. अंगिरांनी… पूर्ण आख्यायिका वाचा →कमी दाखवा ↑
क्रोधन नावाचा एक क्रूर शिकारी आपले जीवन हिंसा आणि चोरीत घालवत होता. मृत्यू जवळ आल्यावर त्याला यमाच्या शिक्षांची भीती वाटू लागली. तो अंगिरा ऋषींच्या आश्रमात पळून गेला, ज्यांना त्याची दया आली. अंगिरांनी त्याला शिकवले की आश्विन शुक्ल एकादशी व्रताचे एकदा जरी पालन केले तरी ते पापाच्या कर्मिक मार्गाला वळवण्यासाठी 'अंकुश' (हत्तीला नियंत्रित करणारा अंकुश/मार्गदर्शक काठी) म्हणून काम करू शकते. क्रोधनाने व्रत पाळले आणि शांतपणे मरण पावला; यमाचे दूत त्याला घेऊन गेले नाहीत — विष्णूच्या दूतांनी त्याला वैकुंठात नेले. पद्मपुराणात हे नाट्यमय शिक्षण जतन केलेले आहे.
कसे पाळावे
आयुष्यात फक्त एकदाच पाळायचे असले तरी एकादशीचे व्रत करा. प्रामाणिक पश्चात्ताप आणि 'आजपासून कोणतीही चुकीची कृती नाही' या संकल्पासह विष्णूची पूजा करा. विष्णू सहस्रनाम आणि क्रोधन कथा पठण करा. विशेषतः आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यावर असलेल्या, हिंसक जीवन जगलेल्या आणि मार्ग बदलू इच्छिणाऱ्या, तसेच असाध्य रोग असलेल्या लोकांसाठी हे व्रत शिफारसीय आहे. धर्मशाळांना आणि मरणासन्न लोकांना दान करा.
महत्त्व
पापांकुशा = "पाप नियंत्रित करणारा अंकुश" — ही कल्पना एका महावत (हत्ती चालक) मोठ्या हत्तीला लहान अंकुशाने नियंत्रित करतो यासारखी आहे. हे व्रत शिकवते की एकदा जरी पालन केले तरी ते आयुष्यातील कर्माला वळवू शकते. वैष्णव धर्मशास्त्रानुसार ही "शेवटच्या संधीची एकादशी" आहे — अगदी मरणासन्न असलेले कठोर पापी देखील वाचवले जाऊ शकतात. कर्मापेक्षा कृपेवर भर देणाऱ्या भक्ती चळवळींमध्ये हे व्रत खूप प्रिय आहे. वैष्णव वृद्ध लोक, जे आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यासाठी तयारी करत आहेत, ते हे व्रत मोठ्या प्रमाणावर पाळतात.
उपवास
एकादशी व्रत – धान्य किंवा कडधान्य वर्ज्य. आयुष्यात एकदा जरी प्रामाणिकपणे हे व्रत पाळले तरी त्याचे पुण्य मिळते. द्वादशीच्या सकाळी व्रत सोडावे.