ఛఠ్ పూజ 2029

ఛఠ్ పూజ భారత ఉపఖండంలో నిరంతరం ఆచరించబడుతున్న పురాతన పండుగలలో ఒకటి — అథర్వ వేదం మరియు ఋగ్వేదం రెండింటిలోనూ సూర్యుడు మరియు ఉషకు స్తోత్రాలు ఉన్నాయి, వాటిని ఆధునిక ఛఠ్ మంత్రాలు యథాతథంగా ఉటంకిస్తాయి. ఈ పండుగ ప్రధానంగా బీహార్, జార్ఖండ్, తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ మరియు నేపాల్‌లోని తెరాయ్ ప్రాంతంలో, కార్తీక శుక్ల పక్ష షష్ఠి (ఆరవ) నాడు ఆచరిస్తారు — ఛఠ్ అనే పేరు షష్ఠికి భోజ్‌పురి-మైథిలి ఉచ్చారణ. అనేక పౌరాణిక మరియు ఇతిహాస కథలు దీనిని వివరిస్తాయి.

మహాభారతం ఎక్కువగా ఉదహరించబడిన వైదిక కథను అందిస్తుంది. పాండవులు జూదంలో తమ రాజ్యాన్ని కోల్పోయి అరణ్యానికి వెళ్ళిన తర్వాత, ద్రౌపది ధౌమ్య మహర్షి సలహా మేరకు రాజ్యం తిరిగి పొందడం కోసం ఛఠ్ వ్రతాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ వ్రతం మహాభారతంలో నిర్జల (నీరు లేకుండా) మరియు నిర్జల-అన్న (ఆహారం లేకుండా) వ్రతంగా వర్ణించబడింది, ఒక నిర్దిష్ట ఆచారంతో: సూర్యాస్తమయం సమయంలో చల్లటి నీటిలో నిలబడి సూర్యుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం, ఆపై సూర్యోదయం కోసం మళ్ళీ తెల్లవారుజామున నిలబడటం. పాండవులు ఆమెతో కలిసి దీనిని ఆచరించారు. వారి రాజ్యం చివరికి తిరిగి స్థాపించబడింది, మరియు పాండవులు చేసిన దాని జ్ఞాపకార్థం ఈ వ్రతం తూర్పు మైదానాల ఆచారంలోకి వచ్చింది.

రెండవ కథ కర్ణుడికి సంబంధించినది. మహాభారతంలోని వన పర్వం కర్ణుడిని — కుంతి మరియు సూర్యుడి కుమారుడు, రథసారథి అధిరథుడిచే పెంచబడినవాడు — సూర్యుడికి నిత్య ఉపాసకుడిగా వర్ణిస్తుంది. అతను సూర్యోదయం సమయంలో నదిలో నడుము లోతు నీటిలో నిలబడి, సూర్యాష్టకం పఠించి, దోసిలితో అర్ఘ్యం సమర్పించేవాడు. ఈ సమయంలో అతని వద్దకు వచ్చిన ఎవరైనా ఏదైనా అడగవచ్చు మరియు అతను నిరాకరించడు అని కథ చెబుతుంది — మరియు ఈ సూర్యార్చనలలో ఒకదానిలో ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో వచ్చి అతని కవచ కుండలాలను (అతను పుట్టినప్పటి నుండి ఉన్న దివ్య కవచం మరియు చెవిపోగులు) అడిగాడు. కర్ణుడు తన ప్రాణాలకు హాని కలుగుతుందని తెలిసినా, తాను చేసిన ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం వాటిని ఇచ్చాడు. సూర్యోదయం సమయంలో నీటిలో నిలబడిన కర్ణుడి చిత్రం ఛఠ్ భక్తుడి భంగిమకు ఐకానిక్ మూలం; పూజారి, దేవాలయం, విగ్రహం లేకుండా భక్తుడు మరియు దేవత మధ్య దోసిలితో సమర్పించే నైవేద్యం ఈ పండుగ కర్ణ-రూపాన్ని సంరక్షించింది.

మూడవ కథ సీతకు సంబంధించినది. లంకా యుద్ధం తర్వాత అయోధ్యలో రాముడి పట్టాభిషేకం సమయంలో సీత ఛఠ్ వ్రతం ఆచరించినట్లు రామాయణం వివరిస్తుంది; ఆమె బీహార్‌లోని సీతామర్హి (ప్రాంతీయ సంప్రదాయం ప్రకారం ఆమె జన్మస్థలం) వద్ద గంగా నది ఒడ్డుకు వెళ్లి, తన భర్త పాలన దీర్ఘాయువు మరియు శ్రేయస్సు కోసం సూర్యుడిని ప్రార్థిస్తూ, మహిళల సమూహంతో నాలుగు రోజుల వ్రతాన్ని ఆచరించింది. సీతామర్హి సంప్రదాయం సీతను మహిళల నేతృత్వంలోని ఛఠ్ ఆచారానికి మూలకర్తగా భావిస్తుంది — మరియు నేడు బీహార్‌లో ఛఠ్ వ్రతాన్ని ఆచరించే ప్రధాన వ్రతులు ఎక్కువగా మహిళలే కావడం విశేషం.

నాల్గవ, తక్కువగా తెలిసిన కథ బ్రహ్మవైవర్త పురాణానికి సంబంధించినది, ఇది ఛఠి మైయాను — పండుగ పేరులోని దేవత — ప్రజాపతి కుమార్తె మరియు స్కందుడి (కార్తికేయుడు) భార్య అయిన దేవసేనగా గుర్తిస్తుంది. ఆమె ప్రకృతి యొక్క ఆరవ అంశంగా — మనస్-శక్తి, మనస్సు యొక్క శక్తి — మరియు పిల్లలు మరియు నవజాత శిశువుల రక్షకురాలిగా వర్ణించబడింది. పిల్లల శ్రేయస్సు కోసం మహిళలు ఛఠ్ వ్రతాన్ని ఎందుకు ఆచరిస్తారు, ప్రసాదం సాంప్రదాయకంగా ముందుగా పిల్లలకు ఎందుకు పంపిణీ చేయబడుతుంది మరియు పండుగ షష్ఠి (ఆరవ) తిథి నాడు ఎందుకు జరుగుతుంది — ఒక బిడ్డ పుట్టినప్పటి నుండి ఆరవ తిథి ఆత్మ శరీరంలోకి పూర్తిగా ప్రవేశించే రోజుగా హిందూ సంప్రదాయం భావిస్తుంది, మరియు ఛఠి మైయా ఆ క్షణం యొక్క దేవత — అని ఈ కథ వివరిస్తుంది.

ఈ నాలుగు రోజుల నిర్మాణం పండుగ యొక్క నిర్మాణ శైలి మరియు కనీసం మహాభారత కాలం నుండి మారలేదు. మొదటి రోజు, నహాయ్ ఖాయ్: వ్రతధారి నదిలో స్నానం చేసి, స్వచ్ఛమైన ఆహారాన్ని (కద్దు-చావల్ — ఆవనూనెలో మట్టి పొయ్యిపై వండిన గుమ్మడికాయ మరియు అన్నం) తయారుచేసి, ఆ ఒక్క భోజనాన్ని మాత్రమే తింటాడు. రెండవ రోజు, ఖర్నా: పగలు మొత్తం ఉపవాసం, చంద్రోదయం సమయంలో మాత్రమే ఖీర్ (బెల్లం కలిపిన అన్నం పాయసం), రోటీ మరియు అరటిపండుతో భోజనం చేసి విరమిస్తారు — ఈ క్షణం నుండి వ్రతధారి తదుపరి రెండవ సూర్యోదయం వరకు ఒక్క చుక్క కూడా తినడు లేదా త్రాగడు. మూడవ రోజు, సంధ్యా అర్ఘ్యం: సాయంత్రం ఇంటివారు ప్రసాదాన్ని — ఠేకువా (ఛఠ్‌కు ప్రత్యేకమైన గోధుమ-బెల్లం కుకీ), పండ్లు, చెరకు, కొబ్బరికాయలు — సూప్ మరియు డాలా (వెదురు పళ్ళెలు మరియు బుట్టలు)లో నది ఒడ్డుకు తీసుకువెళతారు. సూర్యాస్తమయం అవుతుండగా వ్రతధారి నీటిలోకి ప్రవేశిస్తాడు; కుటుంబం వెనుక అర్ధచంద్రాకారంలో నిలబడి, ఛఠ్ గీతాలు — భోజ్‌పురి మరియు మైథిలి భాషలలోని పాటలు, వాటి శ్రావ్యతలు వాయిద్యాలు లేకుండా, తరతరాలుగా గ్రామం నుండి గ్రామానికి వ్యాపించాయి — పాడుతుండగా, పాలు మరియు నీటితో నిండిన దోసిలిని అస్తమించే సూర్యుడికి సమర్పిస్తారు. నాల్గవ రోజు, ఉషా అర్ఘ్యం: తెల్లవారుజామున చీకటిలో వ్రతధారి అదే ప్రదేశానికి తిరిగి వచ్చి, మళ్ళీ చల్లటి నీటిలోకి ప్రవేశించి, ఉదయించే సూర్యుడి మొదటి కిరణం కోసం — ఉష మొదటిసారిగా వచ్చే క్షణం — వేచి ఉండి, రెండవ అర్ఘ్యాన్ని సమర్పిస్తాడు. దీనితో 36 గంటల నిర్జల వ్రతం ముగుస్తుంది; వ్రతధారి నది నుండి తన మొదటి నీటి చుక్కను తాగి, ఠేకువా మరియు పండ్లతో ఉపవాసాన్ని విరమిస్తాడు, మరియు నాలుగు రోజుల ఆచారం ముగుస్తుంది.

ఈ పండుగ యొక్క అత్యంత ఆకట్టుకునే లక్షణం ఏమిటంటే, ఇది పూజారి, దేవాలయం, విగ్రహం మరియు ఎటువంటి మధ్యవర్తి లేకుండా ఆచరించబడే అతి తక్కువ హిందూ ఆచారాలలో ఒకటి. వ్రతధారి నేరుగా నీటిలో నిలబడి కనిపించే సూర్యుడిని ప్రార్థిస్తాడు. ఛఠ్ ఈ విధంగా వైదిక మతం యొక్క పురాతన పొరను ప్రస్తుతానికి మధ్యవర్తిత్వం లేకుండా ముందుకు తీసుకువెళుతుంది — సూర్యుడు రోజువారీ, కనిపించే, ప్రాణదాత దేవతగా, ముఖాముఖిగా ప్రార్థించబడతాడు, మరియు ఉష ఉదయ దేవతగా, ఆమె రాకను మూడు వేల సంవత్సరాల క్రితం వైదిక భారతీయులు స్వాగతించినట్లే స్వాగతిస్తారు. అర్ఘ్యం సమర్పించేటప్పుడు వ్రతధారి పాడే మంత్రాలు కొన్నిసార్లు అసలు ఋగ్వేద శ్లోకాలు; కొన్నిసార్లు భోజ్‌పురి జానపద పాటలు, ఇవి స్థానిక భాషలో అదే అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ పండుగ యొక్క స్థాయి — తూర్పు మైదానాలలో సూర్యాస్తమయం మరియు సూర్యోదయం రెండింటిలోనూ నదులలో నిలబడిన లక్షలాది మంది — భారతదేశంలో దృశ్యపరంగా అతిపెద్ద సమకాలిక మతపరమైన ఆచారంగా చేస్తుంది, మరియు దాని కఠినత్వం (36 గంటల నిర్జల) వ్రతధారుల నిష్పత్తిని అద్భుతంగా చేస్తుంది: దాదాపు ప్రతి కుటుంబంలో కనీసం ఒక మహిళ పూర్తి వ్రతాన్ని చేస్తుంది, మరియు ఈ పండుగలో ఇంటి ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం బహిరంగంగా మరియు నిస్సందేహంగా ఒక మహిళే.